قول داده بودم که بنويسم آخرين شماره خط سوم چه چيزهای را در خودش جای داده است. همانطور که ميدانيد، خط سوم تنها نشريهء آبرومند از طرف جمع از روشنفکران افغانستان در خارج از کشور است. مطالب عمده اين شماره در بخش فرهنگ و انديشه، هنر و ادبيات و ويژه‌نامه فرهنگ اين‌ سالها می‌باشند. از جمله مطالبی در بخش فرهنگ و انديشه، مطلبی تحت نام "از کافرستان به نورستان" نوشته ماکس کليمبورک است که داستان از آخر قرن هجده ميلادی هنگامی که ارتش افغانستان به کافرستان حمله می‌برد تا فرهنگ کافر‌های را که به گذشتهء دور قبل از ميلاد برمی‌گردد از بين ببرند و کافر‌ها را به اسلام دعوت کنند.
مطلب ديگر تحت عنوان "ويرايش" در همين بخش، از آقای محمد کاظم کاظمی است که به جنبه‌های مهم و مختلفی ويرايش پرداخته است که واقعا در خور خواندن است. و مطلبی هم به يادبود از مورخ شهير کشور، فيض محمد کاتب هزاره توسط سرمحقق عبدالصابر جنبش نگاشته شده است.
يک مطلب بسيار خوب و تحقيقی تحت عنوان "گردش روزگار بر پول" در مورد تاريخ چاپ پول در افغانستان به قلم بصيراحمد حسين‌زاده به چاپ رسيده است که آنرا می‌توان يک مطلب نمونه خواند. نويسده، از نخستين چاپ بانک‌نوت و ارزش آن تا آخرين چاپ بانک‌نوت‌ها در دوران رياست جمهوری حامد کرزی پرداخته و تغييرات مهمی که در عرصه اقتصاد و سياست در افغانستان در طی پنج سال گذشته اتفاق افتاده است، نويسنده، يکی آن را چاپ بانک‌نوت‌های جديد خوانده است.

يک مطلب فلسفی و فکری بنام "سهروردی و نيچه" توسط سيد حسن اخلاق که ظاهرا دوره دکترای تخصصی‌اش را در مورد "فلسفه غرب" ميگذراند، در آخرين بخش فرهنگ و انديشه به چاپ رسيده است.

بخش فرهنگ و اندیشه با يک مطلب طولانی حاصل گفتگوهای سيد ابوطالب مظفری و بصير احمد حسين‌زاده با شاعر و پژوهندهء معاصر استاد سعادتملوک تابش تحت عنوان "هنر قدسی و انسان خاکی" آغاز می‌شود. در مقدمه گفتگو‌ها چنين آمده است: " استاد سعادتملوک تابش، از پيشکسوتان شعر نو در افغانستان است. او سالهاست که خلوت‌گزيده و به تماشای آفاق معرفت مشغول است. تحصيلاتش را تا مقطع دانشگاه  در رشتهء ادبيات در شهر کابل گذرانده است. مدتی را در شروع انقلات در زندان گزرانده و آنگاه به ايران مهاجرت کرده است. مدتی مسئول فرهنگی حزب رعد بود و حاصل تأملاتش در باب دينی و عرفانی چهارده دفتر شعر و بيست عنوان کتاب در حوزه‌های ديگر معرفتی است".
اين گفتگو به تعقيبش اين مطالب را در پی دارد: شاعری نويسنده نويسنده‌ای شاعر، به قلم محمد فاضل شريفی، نقد کتاب "مرگ بر الفبا" از نقيب آروين از معصومه احمدی، "چرا سلطان محمود به فردوسی صله نپرداخت" از نيلاب رحيمی، "محيط عدم گران" شرح غزلی از عبدالقادر بيدل به قلم موحد بلخی، "خطی ز نور بر سرک قير می‌کشی" نقد در "شرف ماه" مجموعهء شعر محمد بشير رحيمی به قلم محمد واعظی و "روايت راويان گمشده" از صديقه کاظمی.
در قسمت همين بخش، نظرات سه تن از نويسندگان افغانستانی مقيم ايران و در کنار آن سه نظر از نويسندگان ايرانی که قبلا در روزنامه‌های ايران به نشر رسيده است در مورد رمان "کاغذپران باز" از خالد حسينی نويسندهء افغانی‌الاصل مقيم آمريکا به چاپ رسيده است. در پی اين مطلب، شعرهايی از شاعران جوان افغانستانی مقيم ايران به چاپ رسيده است.

فکر می‌کنم داستان "عشق‌ بازی" از محمد جواد خاوری ارزش بخش‌ فرهنگ و انديشه را دو چندان کرده است. داستانی که می‌توان گفت واقعا در نوعش نمونه است. گپ دل آقای خاوری اين است که عشق‌بازی و محبت از همه چيز بهتر است. چيزی که هميشه ناشد بوده است.

اين فصلنامه ويژه‌نامه‌ای را تحت نام "فرهنگ اين‌ سالها" در آخرين بخش‌هايش ضميمه کرده است:" نقد کارنامهء فرهنگی دولت اسلامی افغانستان" حاصل ميزگردی با حضور رهنورد زرياب، اسماعيل اکبر، قسيم اخگر و جاويد فرهاد، توسط محمد جواد خاوری، "نقد و بررسی جريانات فکری ـ فرهنگی در افغانستان" با حضور آيت‌الله هاشمی ارزگانی، حسن رضايی، عبدالله خاموش هروی و نفيسه حفيظی، "مطبوعات آزاد و دولتی" حاصل گفتگويی محمد جواد خاوری با "حميد مبارز معاون مطبوعاتی سابق وزير فرهنگ.

در همين بخش نظرخواهی وسيعی از روشنفکران افغانستان در سه بخش صورت گرفته است:
اقتراح۱ "فرهنگ ملی ما از چه کاستيهايی رنج می‌برد؟" نظراتی از نيلاب رحيمی، حسين فخری، اسماعيل اکبر،
اقتراح۲  "عملکرد روشنفکران در اين سالها"، نظراتی از عبدالمجيد ناصری داوودی، عبدالشکور اخلاقی، قنبرعلی تابش، بصيراحمد دولت‌آبادی، دکتر محمد وحيد بينش، ياسين رسولی و محمد اکرم عارفی.
اقتراح۳ "عملکرد متفکران مذهبی در اين سالها"، نظراتی از سيد حسين موحد بلخی، جوادی غزنوی و محسن سعيدی.
در آخرین صفحات این شماره، مطالبی از سيد عاصف حسينی "شايد آقای رئيس جمهور فکر می‌کند..."، "با دوستان مروت، با دشمنان مدارا" از محمد رفيع اصيل يوسفی، "حال خونين دلان که گويد باز" سوگنامه‌ء در مرگ دو تن از عالمان برجستهء افغانستانی در ايران به قلم سيد ابوطالب مظفری، "محزون‌ترين سرودهء بدرود" يادبودی از ناديا انجمن به قلم بصيراحمد حسين‌زاده و در اخير معرفی‌ ۳۲ عنوان کتاب‌های که در طی سال روان به چاپ رسيده‌اند.

بدرود تا مطلب بعدی