"حامل کرزی" و یا "حامد کرزی"

بی‌بی‌سی فارسی بخش افغانستان نوشته است:

"حامل کرزی، رئیس جمهوری افغانستان یک روز پیش تر یک مقام سابق سازمان ملل، یک فرستاده اتحادیه اروپا و همچنین سفارتخانه های خارجی در افغانستان را به دست داشتن در تقلب گسترده در انتخابات و تلاش برای روی کار آوردن دولتی دست نشانده متهم کرده بود."

(لطفا برای کسب اطلاعات بیشتر به خبر اصلی در سایت بی‌بی‌سی فارسی بخش افغانستان مراجعه کنید).



علی رغم اینکه متن بالا از لحاظ نوشتاری مشکل جدی دارد و تا حدی بدور از شان بی‌بی‌سی است بلکه اهانت‌بار‌ نیز است. از نشر این خبر، تقریبا دو روز می‌گذرد. در ساعات اولیه پخش این خبر، با خودم گفتم شاید تصحیحش کنند. اما امروز دیدم هنوز رئیس جمهور نامش "حامل" است. هرچند اشتباه عمل اجتناب ناپذیر و اتفاقی است اما اشتباهی که چند روز از آن بگذرد و کسی در پی تصحیح آن نیفتند، آنهم نام رئیس جمهور یک کشور، حالت تاسف‌برانگیز را مدح می‌کند.

حالا چگونه می‌توانیم اشتباه بی‌بی‌سی را توجیه کنیم؟ فکر می‌کنم راه‌های زیادی وجود دارد که هم منظور بی‌بی‌سی را بفهمیم و هم اینکه بدانیم واقعا نامی را که بی‌بی‌سی برای کرزی انتخاب کرده است آیا مناسب است؟

اگر بی‌بی‌سی فارسی اشتباها به جای "حامل" می‌نویشتند: "حامخ‌، حامچ، حامط، حامک و حتی حامر" بهتر بود. مثلا، واژه حامر بهتر از واژه حامل است. حامل، یعنی بَرنده، حمل کننده، بردارنده و همه اینها منتهی به یک واژه می‌شود: "خر". خر است که بار ننگ و رسوایی عالم را بر دوش می‌کشد. شما هر کجی را می‌بینید، مجبورید از واژه "خر" کمک بگیرید تا منظور تان را برای مخاطب تان بهتر بفهمانید. و یا شاید هم از روی خشم، کسی را خر خطاب کنید.

اما آیا عملکرد غیردیپلماتیک و رویه غیرحرفه‌ای اخیر کرزی نسبت به دوستان خارجی‌اش، سزاوار چنین نامی است؟ هرچند خیلی‌ها سخنان کرزی را به جوک "اول اپریل" توجیه کردند اما باز هم کار به اینجا ختم نشد چون کرزی خیلی جدی بود. بعد خیلی‌ها خشم کردند و خیلی‌های دیگر از عاقل بودن این آدم در شک افتادند. آنان به این نتیجه رسیدند که این آدم یا بی‌عقل تشریف دارد و یا مشاور ندارد و اگر دارد هم به حرف‌های آنان گوش نمی‌دهد.

اما بازهم چرا رئیس جمهور کرزی توسط یک خبرگزاری رسمی و مهم خر خطاب شود؟
بی‌بی‌سی گزینه‌ بهتری برای ابراز خشمش داشت. مثلا واژه بهتری انتخاب می‌کرد که نزدیک به "حامد" بودی. مثلا "حامر."
این در حالی است که واژه "حامر" هرچند نزدیک به "حامل" است اما زرنگانه‌تر و هوشمندانه‌تر جلوه می‌کند. براساس لغتنامه دهخدا، واژه "حامر" یعنی "مرد صاحب خر" که این می‌تواند اشتباه ناعمدی بی‌بی‌سی را توجیه کند. مثلا اگر بی‌بی‌سی می‌نوشت: "حامر کرزی، رئیس جمهور افغانستان..."، در این مورد، پسوند" کرزی" خط می‌خورد چون "حامر" همه چیز را می‌رساند. و معنی آنهم می‌شود: "مرد صاحب خر" – ولی همین هم نیاز به تلخیص و تبیین درست‌تری دارد. مثلا این واژه را اگر در مصطلحات ملی بگنجانیم، می‌شود: "خروان" بر وزن موتروان، گادیوان، سرگردان، شتروان."

پس سرانجام نتیجه می‌گیریم که بی‌بی‌سی می‌توانست بنویسید: "خروان، رئیس جمهور افغانستان..."
حداقل، این می‌تواست از بار اهانت کمی بکاهد. در این صورت، خروان یعنی کسی که صاحب خر است، صاحب خر بودن یعنی مالک خرهای زیاد. پس به سادگی نتیجه می‌گیریم که اگر بی‌بی‌سی از واژه "خروان" استفاده می‌کرد، تمام کابینه و دار و ندار دولت کرزی را شامل می‌شد. در این صورت کسی به تنهایی احساس حقارت و اهانت نمی‌کرد چون هر کدام آنان فکر می‌کردند که او را نگفته بلکه آن شخص دیگر را گفته است. و قضیه به همین سادگی ختم می‌شد. اما غیرمنصفانه است که بی‌بی‌سی از یک دستگاه فقط کرزی را "خر" خطاب کند. یعنی بی‌بی‌سی می‌توانست حداقل روی این مسئله عمیقا فکر می‌کرد.

اما یک سوال در ذهن خواننده بی‌پاسخ می‌ماند و آن این است که آیا این نامی را که بی‌بی‌سی برای حامد کرزی، رئیس جمهور افغانستان انتخاب کرده است مناسب حالش است؟

جواب این سوال را می‌گذاریم به خوانندگان باهوش تا خود شان قضاوت کنند و جواب درستی بیابند.